W dniach 11-12 czerwca 2026 roku odbyło się spotkanie Global Foresight Network (GFN), organizowane pod egidą Światowego Forum Ekonomicznego (World Economic Forum). Dzięki wsparciu Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, w tym prestiżowym gronie Polskie Towarzystwo Studiów nad Przyszłością reprezentował Kacper Nosarzewski. Tematem przewodnim zjazdu, który zgromadził 81 różnorodnych ekspertów, były „Niekonwencjonalne przyszłości w niekonwencjonalnych czasach”. Sieć GFN stanowi unikalną, neutralną przestrzeń dla liderów, umożliwiając współpracę i tworzenie spójnych odpowiedzi na rosnącą złożoność współczesnego świata.
Geopolityka: Szoki stają się zjawiskiem systemowym
Podczas dyskusji podkreślano, że dzisiejsze szoki geopolityczne przestały być zjawiskami izolowanymi. Skupiono się między innymi na następujących scenariuszach:
-
Blokada Tajwanu: Nawet 30-dniowa blokada mogłaby wywołać nie tylko kryzys bezpieczeństwa, ale też potężne zakłócenia w globalnych łańcuchach dostaw układów scalonych.
-
Kryzys w Sudanie: Osłabienie instytucji wielostronnych oraz ograniczenia budżetowe ONZ utrudniają skuteczne działania, podczas gdy rośnie ryzyko głodu i presji migracyjnej w regionie.
-
Wojna hybrydowa w Europie: Omówiono rosnące ryzyko rosyjskich cyberataków na europejskie systemy zdrowotne i energetyczne, co wymusza budowanie wspólnych zdolności cybernetycznych.
-
Napięcia USA-Iran: Eskalacja w Zatoce Perskiej zagraża bezpieczeństwu morskiemu i stabilności globalnych rynków energetycznych.
Znacząca część zagrożeń przenosi się do tzw. szarej strefy (ataki cybernetyczne, konflikty zastępcze), co znacznie utrudnia decydentom wypracowanie jednoznacznej odpowiedzi.
Innowacyjne metody foresightu
Uczestnicy spotkania zaprezentowali szerokie spektrum nowych narzędzi pracy z przyszłością:
-
More-than-human futures: Zaproponowano podejście, w którym natura (np. rzeki, ekosystemy) jest traktowana jako aktywny interesariusz procesów foresightowych, a nie tylko tło dla ludzkich działań.
-
Neuroforesight: Przedstawiono foresight jako formę treningu mózgu, która wzmacnia zdolności poznawcze niezbędne do podejmowania długoterminowych decyzji.
-
Foresight i Gaming: Omówiono integrację prognozowania z grami symulacyjnymi, co pozwala decydentom testować swoje założenia w symulowanych, zmieniających się warunkach.
Kluczowe wyzwania społeczne: Edukacja, demografia i demokracja
Zjazd był także okazją do rewizji fundamentalnych założeń dotyczących funkcjonowania społeczeństw.
-
Demografia: Zwrócono uwagę na globalny spadek dzietności, który wymusza przemyślenie systemów opieki i modeli wzrostu gospodarczego opartych na ciągłym przyroście populacji.
-
Edukacja na nowo: W erze powszechnego dostępu do informacji nacisk w edukacji musi przenieść się na rozwój „Kapitału Mózgu” (Brain Capital), czyli kompetencji takich jak krytyczne myślenie, empatia i podejmowanie decyzji w warunkach niepewności.
-
Przyszłość demokracji: Uczestnicy zgodzili się, że demokracja nie jest martwa, ale jej fundamenty są poddawane ogromnej presji przez algorytmy i dezinformację, co wymaga jej odnowy, a nie zastąpienia.
Technologia i człowieczeństwo
Wiele miejsca poświęcono wpływowi sztucznej inteligencji. Ostrzegano przed traktowaniem AI jako formy „cyfrowej religii”, co może prowadzić do radykalizacji, hiper-spersonalizowanej dezinformacji duchowej i tzw. „psychozy AI”. W podsumowującej rozmowie Henry Markram dobitnie przypomniał, że choć AI świetnie radzi sobie z analizą wzorców, ostateczny osąd i odpowiedzialność muszą pozostać w rękach ludzi. Ludzkie podejmowanie decyzji angażuje emocje i uwzględnia prawdziwe koszty błędów, podczas gdy maszyny nie ponoszą żadnego realnego ryzyka swoich zaleceń.
Udział eksperta PTSP w spotkaniu GFN w Genewie potwierdza, że polskie środowisko analityków i praktyków foresightu aktywnie uczestniczy w najważniejszych globalnych procesach definiowania strategii i zarządzania niepewnością na najwyższym szczeblu.
